O sztuce

Opera komiczna Mihovila Legara „Nadęta parweniuszka” powstała w oparciu o komedię Jowana Steriji Popovića pod tym samym tytułem. Jest to kultowa pozycja serbskiej dramaturgii. Spektakl wyreżyserowany przez Gordanę Kameranović nikogo nie pozostawia obojętnym. Posługując się środkami rodem z komedii, melodramatu i groteski, stworzyła spektakl, który śmieszy i intryguje zarazem. „Nadęta parweniuszka” to bolesna alegoria samotności i próby wyrwania się z prowincjonalnego bagienka, tragedia niewykorzystanych życiowych szans, ale także tragikomedia straconych perspektyw awansu społecznego.

Obsada

Kompozytor: Mihovil Logar
Libretto: Hugo Klajn
Adaptacja: Miodrag Milanović
Reżyseria: Gordana Kameranović
Akompaniament: Irena Mitrović- Lazić, Tamara Jovićević
Scenografia i kostiumy: Marina Sremac
Aktorzy:
Fema, bogata wdowa: Marina Pavlović – Barać/ Dubravka Filipowić
Evica, jej córka: Daniela Jovanović/ Senka Nedeljković
Mitar, brat Femy: Branislav Vukasović
Anczica, służąca: Daria Olajoš
Jovan, sługa: Branislav Stankov
Sara, lokatorka Femy: Violeta Srećković/ Sanela Mitrović
Svetozar Ružičić: Miodrag Milanović
Vasilije: Branislav Cvijić
Duch mistrza Petera Szewca: Voja Soldatović
Dziecko ze snu Evicy: Olivera Mitrović

Dzieło, które śpiewa

Chociaż opera Nadęta Parweniuszka napisana została na zamówienie Ivana Siliča, ówczesnego dyrektora Serbskiego Teatru Narodowego w Nowym Sadzie, to swoją premierę miała w Teatrze Narodowym w Belgradzie, 19. października 1956. roku. Reżyser Josip Kulundžić, dyrygent Dušan Miladinović, dekoracje Staša Beložanski, kostiumy Milica Babić-Jovanović; grali: Milica Miladinović (Fema), Radmila Bakočević (Vasović)(Evica), Nada Šterle (Ančica), Sofija Janković (Sara), Žarko Cvejić (Mitar), Živojin Milosavljević (Jovan), Jovan Gligorijević (Ružičić), Drago Starc (Vasilije). Pełna rozmachu i polotu zabawna uwertura opery (wykonywana także samodzielnie) zapowiada dzieło pełne dramatyzmu, a tekst wymaga od aktorów doskonałej dykcji i dopracowanego stylu gry. W opinii krytyki, nie było przypadkiem (ani w trakcie premiery dzieła, ani na jego wznowieniu w 1973, również w Belgradzie), że pomimo znanych nazwisk i ich indywidualnego artyzmu (autor dzieło poświęcił Milicy Miladinović w hołdzie dla jej „wielkiej umiejętności śpiewania i gry aktorskiej”), całość nie miała tej nieodzownej lekkości jakiej takie dzieła potrzebują, a tym samym nie wywołała oczekiwanej reakcji publiczności. Po prawie czterech dekadach od powstania, opera Nadęta Parweniuszka Mihovila Logara doczekała się w końcu swojej nowosadzkiej premiery w Serbskim Teatrze Narodowym, 3. czerwca 1993. roku. Reżyseria Bogdan Ruškuc, dyrygent Angel Šurev, scenografia Mileta Leskovac, kostiumy Jasna Badnjarević; grali: Olga Milošević (Fema), Dunja Simić (Evica), Sanja Kerkez (Ančica, Vera Berdović (Sara), Svetozar Drakulic (Mitar), Branislav Vukasović (Jovan), Miodrag Milanović (Ružičić), Slavoljub Kocić (Vasilije). Z tej okazji autor udzielił wywiadu Vladimirovi Jovanoviciowi, w którym przedstawił swoje oczekiwania i mieszane (co jest zrozumiałe) uczucia: „Wystawienie Nadętej Parweniuszki w Nowym Sadzie jest dla mnie powodem do radości, ale radości zabarwionej goryczą. Szczęśliwy jestem, że w końcu moja opera zostanie wystawiona w odpowiedniej atmosferze, gdzie będzie mogła uzyskać ten wojwodziański klimat, którego jej brakowało w Belgradzie. Gorycz odczuwam, ponieważ czekając 4 dekady, aby Nadęta Parweniuszka pojawiła się w Nowym Sadzie, straciłem w międzyczasie chęci, aby napisać jeszcze jakąś operę inspirowaną komediami Steriji i Trifkovicia”.... Niestety, tak długo oczekiwana premiera dzieła w Nowym Sadzie, mimo pozytywnej reakcji publiczności i krytyki, nie zaspokoiła oczekiwań Logara. Co więcej, list dostarczony niżej podpisanemu 8. kwietnia 1995 roku kończy się następującymi słowami: „W październiku 93 roku zaczyna się 94 rok mojego życia, dlatego też niech ten list będzie także testamentem. Nadęta Parweniuszka była najlepsza w reżyserii Kulundžicia. 15 lat później w reżyserii Putnika też nie była najgorsza. Jednak z tą trzecią inscenizacją nie zgadzam się absolutnie. Kto skomponował to dzieło, skoro ono samo z siebie śpiewa? Sterija jest nieśmiertelny i wierzę, że spodobałoby mu się jego, w ten sposób pokazane dzieło. Potrzeba tylko zręcznych aktorów, aby się zatroszczyli o dalsze istnienie tejże opery.” Dzieląc przekonanie starego maestra życzymy dzisiaj, w 50 lat od powstania jego opery Nadęta Parweniuszka, nowych „zręcznych aktorów”, którzy swoją grą i wykonaniem tego dzieła dadzą nam zadowolenie i okazję, aby podobnie jak kiedyś przed laty Skerlić zrozumieć, jaki postęp tym razem zrobiliśmy w sztuce operowej.

Streszczenie

Fema, wdowa po szewcu Peterze śni o światowym życiu. Próbuje przepędzić Vasilija, narzeczonego swojej córki Evicy. Sara, lokatorka Femy i nauczycielka dobrych manier, proponuje jej na zięcia swojego krewniaka, „filozofa” Svetozara Ružičicia, na co Fema z zachwytem przystaje i oświadcza córce swoją wolę. Następnie prosi swoją służącą Ančicę, która pracowała w pańskim domu, aby jej zdradziła kilka tajemnic wytwornego zachowania. Sługę Jovana ubiera w liberię i próbuje go uczyć kulawej francuszczyzny. Zrozpaczona Evica zwraca się po pomoc do wuja Mitra, szewca, lecz on także nie zgadza się na jej ślub z ukochanym, gdyż ten jest biedakiem. Vasilije daje Evicy los loteryjny. Jest pewien, że ten przyniesie mu 20 tysięcy forintów i umożliwi im ślub. Sara, lokatorka Femy, przyprowadza Ružičicia, wspaniałego poetę posługującego się pięknym poetyckim językiem, aby poznał przyszłą małżonkę. Przerażona Evica odrzuca jego zaloty. Wtedy Sara proponuje mu ożenek z jej matką, Femą. Svetozar, co prawda na początku niechętnie, ale się zgadza. Zachwycona, że wyjdzie za mąż za tak wytwornego i uczonego pana, Fema klęka przed nim i obdarowuje go zegarkiem i tabakierą swego zmarłego męża. Ružičić oddaje podarunek słudze Jovanowi i każe mu go zastawić. Do Evicy przychodzi Vasilije. Jest szczęśliwy , bo wygrał na loterii i chce odzyskać kupon aby móc odebrać wygraną. Evica zdaje sobie sprawę, że kupon włożyła do tabakiery, którą matka podarowała filozofowi. Chcąc odzyskać los decyduje się uwieść „filozofa”. Tymczasem Ružičić widząc, że jednak ma szanse u córki, odrzuca Femę, która nie może się pogodzić z takim obrotem sprawy i napada na niego. W ogólne zamieszanie wtrąca się Mitar, pytając kto dał słudze Jovanowi tabakierę i zegarek, które ten chciał zastawić u niego. Vasilije i Evica żalą się, że zniknął także los loteryjny. Ma go Jovan. Odda go, jeśli w zamian otrzyma obietnicę 1000 forintów, które mu umożliwią ożenek z Ančicą. Kiedy Fema się buntuje, że Mitar daje błogosławieństwo Vasilijowi i Evicy, on proponuje jej filozofa. Podczas gdy młode pary cieszą się przyszłym życiem małżeńskim do Femy dociera jak bardzo została poniżona.